Een bezoeker komt op een website, zoekt de pagina ‘Tarieven’, vindt die niet binnen twee klikken en verlaat de site. Dit scenario doet zich dagelijks voor op duizenden websites waarvan de structuur is bedacht door de eigenaar, niet door de gebruiker. Een overzichtelijke sitemap maken betekent de pagina’s zo organiseren dat iedereen, ongeacht de manier waarop die navigeert, de informatie via een logische route kan vinden.
Test de sitemap met het toetsenbord voordat je het uiterlijk beoordeelt
Vaak beginnen we met het tekenen van een mooi schema van de pagina’s en gaan we daarna aan de slag met de ontwikkeling. Het probleem is dat een visueel overzichtelijke sitemap voor een deel van het publiek toch onbruikbaar kan zijn. Iemand die met het toetsenbord (Tab-toets) of een schermlezer navigeert, doorloopt de links in de volgorde van de HTML-code, niet in de visuele volgorde.
Als het vervolgmenu de focus vasthoudt, kun je er niet uit zonder muis. Als een vaste kop de link verbergt die met het toetsenbord is geselecteerd, weet de bezoeker niet meer waar die zich bevindt. De navigatie testen met Tab is de eerste nuttige controle, nog voordat je de kleuren of de lettergrootte controleert.
Concreet: open de website in een browser, leg de muis weg en druk op Tab. De focus moet in een logische volgorde van de ene link naar de andere gaan, bij elke stap zichtbaar blijven en je de mogelijkheid bieden een submenu te verlaten zonder vast te lopen. Op een sitemap van Boost 4 Business is elke sectie op deze manier toegankelijk, omdat de hiërarchie van de links de leeslogica volgt.
Sinds 28 juni 2025 geldt de Europese toegankelijkheidswet voor bepaalde online diensten van particuliere aanbieders, waaronder e-commerce. Micro-ondernemingen die diensten aanbieden zijn onder voorwaarden vrijgesteld, maar voor de overige bedrijven is navigatie ontwerpen met toegankelijkheid in gedachten ook een wettelijke verplichting.

Navigatiestructuur: rangschik pagina’s op basis van gebruik, niet van het organigram
De meest voorkomende fout is de sitestructuur afstemmen op de interne organisatie van het bedrijf. Bezoekers kennen je diensten niet bij de naam van de afdeling. Ze zoeken een antwoord: ‘wat kost het?’, ‘hoe plaats ik een bestelling?’ of ‘waar kan ik jullie vinden?’
Groepeer pagina’s op basis van de vragen van bezoekers
Breng eerst de acties in kaart die bezoekers willen uitvoeren en groepeer vervolgens de bijbehorende pagina’s. Een informatieve website met vijf pagina’s heeft geen submenu’s nodig. Een dienstverlenende website met zo’n twintig pagina’s is gebaat bij maximaal twee of drie categorieën in het hoofdmenu.
- Beperk het hoofdmenu tot vijf of zes zichtbare items om cognitieve overbelasting te voorkomen, vooral op mobiele apparaten, waar de ruimte beperkt is.
- Geef elke link een duidelijke naam: ‘Onze cursussen kantoorsoftware’ is beter dan ‘Bronnen’, omdat bezoekers (en schermlezers) vóór het klikken begrijpen waar de link naartoe leidt.
- Plaats de meest bezochte pagina’s (contact, tarieven, catalogus) op maximaal twee klikken van de homepage. Dit kun je controleren door te tellen hoeveel interacties nodig zijn.
Duidelijke linkteksten zijn zowel goed voor SEO als voor toegankelijkheid. Een link met de tekst ‘Klik hier’ geeft buiten de context geen informatie aan iemand die een schermlezer gebruikt. Een link met de tekst ‘Bekijk onze tarieven voor begeleiding’ is voor iedereen duidelijk.
Verschil tussen een HTML-sitemap en een XML-sitemap
De sitemap voor bezoekers (een HTML-pagina met een overzicht van de links op de website) en de XML-sitemap voor zoekmachines hebben niet dezelfde functie. De XML-sitemap geeft Google URL’s door, maar garandeert niet dat ze worden gecrawld of geïndexeerd. Een HTML-sitemap met begrijpelijke interne links is dus geen overbodige luxe.
De HTML-sitemap blijft het hulpmiddel voor bezoekers die de weg kwijt zijn en hun weg niet via het menu hebben gevonden. Daarom verdient deze een plek in de footer van elke website.
Toegankelijkheid van de sitemap: klikbare gebieden en zichtbare focus
De pagina’s zijn geordend en de linkteksten zijn duidelijk. Dan blijft er nog een detail over dat helemaal niet onbelangrijk is: de grootte van de klikbare gebieden en de zichtbaarheid van de toetsenbordfocus.
De WCAG 2.2-richtlijnen stellen voor interactieve elementen een minimale doelgrootte van 24 x 24 CSS-pixels voor, met uitzonderingen zoals beschreven in het criterium. Op een sitemap betekent dit dat elke link een voldoende groot oppervlak moet hebben om op een touchscreen met een vinger te kunnen worden geactiveerd, zonder het risico dat je de naastgelegen link aanraakt.
- Controleer of de focusrand (outline) niet door een CSS-reset wordt verwijderd: zonder focusrand navigeert iemand met het toetsenbord op de tast.
- Houd links minstens een paar pixels uit elkaar, zodat twee aanraakdoelen elkaar niet overlappen, vooral in een dichte verticale lijst.
- Test met een actieve vaste kop (sticky header): als de balk de link bedekt waarop de focus staat, verliest de bezoeker die met het toetsenbord navigeert zijn positie op de pagina.
Je kunt de weergave ook controleren met een gratis schermlezer (NVDA op Windows, VoiceOver op macOS). Binnen enkele minuten hoor je of de leesvolgorde overeenkomt met de structuur van de sitemap, of dat blokken in een onlogische volgorde worden voorgelezen.

Interne links en navigatiediepte: houd de website gebruiksvriendelijk
Een sitemap is geen statisch document. Telkens wanneer je een nieuwe pagina publiceert, controleer je of deze bereikbaar is via minstens één bestaande interne link. Een verweesde pagina, waar geen enkele link naartoe verwijst, is niet vindbaar voor bezoekers of zoekmachines.
Elke pagina op de website moet vanaf de homepage in maximaal drie klikken bereikbaar zijn. Daarna neemt de kans dat een bezoeker de pagina vindt snel af. Voor een website met minder dan vijftig pagina’s zijn in de meeste gevallen twee navigatieniveaus voldoende.
Je controleert de samenhang van de interne linkstructuur eenvoudig: open de sitemap, klik op elke link en controleer of er geen link naar een 404-fout leidt of in een redirectlus terechtkomt. Deze handmatige controle duurt voor een informatieve website minder dan een halfuur en voorkomt dat bezoekers op een dood spoor belanden.
Het aantal benodigde niveaus hangt af van de omvang van de catalogus of het aantal aangeboden diensten. Maar op een website met meer dan vier navigatieniveaus wordt navigeren voor iedereen lastig, zowel voor schermlezers als voor bezoekers met haast. Het is beter om verwante content in één categorie te groeperen dan steeds meer subniveaus toe te voegen.



